من تو را براي ارتش آمريكا مي‌خواهم

نقد و بررسی پوسترها و نقاشی‌های جنگ جهاني

ازهار( زهره) موسو‌ي‌نيا

دانشجوي دكتراي پژوهش هنر

براستی چه چیز باعث می شود که عرصه هنر که می بایست عرصه زیبایی و معناگرایی باشد، موضوعی همانند جنگ را در تم مایه کاری خود بگنجاند و بدان بپردازد؟ و سؤال مهمتر اینکه چرا "جنگ" ، چرا چنین چیزی می بایست مهمترین ابزاری شود که انسانها در طول تاریخ بدان متوسل شده و مرتکب آن شده اند؟ آنچه موضوع جنگ را در مباحثات فرهنگی و فکری و هنری از جایگاه خاص برخوردار می کند، دو نکته کلیدی است یکی اینکه در طول تاریخ انسانها موفق به یافتن روش منطقی تر و دموکرات تر برای حل مسائل خود نشده اند و مصداق این امر را در جنگ هایی که همین الان در اطراف ما در هر گوشه و کنار رخ می دهد را می توان یافت. دیگر اینکه هرچه کشورها به ابزارهای بیشتری که کمک به حل مسائل آنها کند همانند رسانه ها، پیشرفت های علمی و تکنولوژی و .... دست پیدا کنند به همان نسبت آنها را همانند ابزاری در جهت جنگ و خرابی بکار می برند. مصداق این امر در دهه کنونی ما ایالات متحده آمریکا است که با توجه به ایجاد دموکراتیک ترین نهادها و رسانه های قوی و جریان آزاد اطلاعات همراه با پیشرفت های چشمگیر تکنولوژی و شبکه های جهانی اطلاعات با اینحال یکی از پیشرفته ترین نظام های مخرب جنگی و سیستم پیشرفته ترور را که تاکنون بی نظیر بوده، را ایجاد کرده است. در این میان هنر و فرهنگ همچون ابزاری کارامد گاهی به دست همین سیستم های نظامی به خدمت گرفته می شود تا اهداف جنگ ها را مشروع جلوه کند و در این میان دول غربی از همان دوران تسلط نظامی و لشکرکشی به سایر نقاط دنیا از دوران اسکندر تا هیتلر و تا همین جنگ های اخیر ایالات متحده آمریکا همگی شاهد این مدعا است که اینها هوشمندانه ابزار هنر را در خدمت جنگ قرار داده و در این راه هم موفق عمل کرده اند. امروزه رسانه های  غربی هر روز به نمایش ترور و جنگ بر علیه ملل مخالف خود می پردازند اما در عوض چنان به کمک همین رسانه ها زمینه را برای جلب افکار عمومی به سمت اهداف جنگ طلبانه خود مساعد ساخته اند که هیچکس از دیدن صحنه های شرم آور جنگ بر علیه مردمان بی دفاع دچار عذاب وجدان نمی شود. در قرن ما، وجدانٍٍ؛ مقوله بی نهایت بلا استفاده ای است. اگر این چنین پیش برود محال نیست که تا مدت دیگر مردمان جهان حتی نسبت به مرگ و ترور خود هم بی تفاوت شوند. نکته دیگر اینکه بیشترین جنگ ها را همین به اصطلاح متمدن ترین کشورهای غربی در دهه های اخیر به وجود آورده اند که از مخرب ترین آنها جنگ جهانی اول و دوم در اروپا است که حتی دامنه آن بر تاریخ بعدی بسیاری از کشورها در قاره های دیگر اثر گذاشت که هیچ نقشی در این ماجرا نداشته اند. و این نکته نشان می دهد جنگ ها در بسیاری موارد گروههای بی شماری را درگیر خود می کند که ممکن است هیچ تمایلی به شرکت در ان نداشته باشند از اینرو توجه به جنگ ها و بویژه ابعاد بی شمار آن که بر سرنوشت کل مردمان تأثیر می گذارد لزوم توجه و کنترل و توقف آن به هر شکل ممکن را طلب می کند. همین قدر کافی است که بدانیم یک بعد به ظاهر بی اهمیت جنگ ها که همان تأثیر مخرب زیست محیطی که بوسیله اسلحه ها بر کره زمین بجای می ماند حتی نسل های بعدی مردمان را هم به خطر می اندازد بنابراین این مقوله بی نهایت مهم است که جنگ به هر قیمتی باید متوقف شود.

از آنجاییکه هنر به عنوان ابزار کارامدی تا کنون در خدمت جنگ قرار گرفته در آن واحد هنرمندان بسیاری هم با وجدان آگاه سعی کردند از سانسور حکومت های خودکامه نظامی فرار کرده و حقایق جنگ را در آثار هنری خود بگنجانند. از مطالعه همین آثار هنری می توان به حقایقی دست یافت که از طریق رسمی اطلاع رسانی حکومت ها چنین حقایقی اجازه نشر داده نمی شود. بهرحال در این تحقیق سعی شده که به هنرهای تجسمی بویژه گرافیک و نقاشی در جنگ جهانی اول و دوم پرداخته شود که از دو رویکرد قابل بررسی است: یکی هنرهای تجسمی برای تبلیغات اهداف جنگ و بطور کلی ابزاری سیاسی به دست رهبران و طراحان جنگ و دیگری هنرهای تجسمی که توسط انهایی خلق شده که معمولا از جنگ آسیب دیده و خود در متن جنگ و شاهد آن بوده اند.

هنر در خدمت تبلیغات جنگ و دیکتاتورها

در جنگ جهانی اول که در سال ( 1914 ) شروع شد هنر پوسترسازی دچار تغییرات تند و وسیعی شد. پوسترها به عنوان ابزارهای بیانیه‌ساز درآمدند. همچنین برای تشویق نام‌نویسی برای خدمت سربازی در ارتش، پوسترها ابزار کارآمدی بودند. در این دوره از نظر هنری، پوسترها معمولا خشن و تند همانند سبک‌های گذشته بودند. از مشهورترین نقاشان آمریکایی جیمز مونتگمری( James Montgomery )   بود که پوستر او به نام پرچم‌ها دارای این عبارت متنی بود: «من تو را می‌خواهم» ( 1917) این پوستر چهره عبوس عمو سام را نشان می‌داد که انگشت خود را مستقیم به سمت بیننده نشانه گرفته مي‌شود. 
در این‌جا پوستر جنگ جهانی دوم 1945-1914 را مشاهده می‌کنید که در آن لوله‌های تفنگ مربوط به ایالات متحده آمریکا و متحدین او را نشان می‌دهد. این پوستر در موزه شهر وست پوینت( West Point ) ، در نیویورک قرار دارد.

پوستر عمو سام:

پوستر پرچم‌ها اثر جیمز مونتگمری که برای سربازگیری در جنگ جهانی دوم 1918-1914  تهیه شده، همراه با عبارت «من تو را می‌خواهم» یکی از مشهورترین شخصیت‌های دنیای پوستر که تاکنون خلق شده را به نام عمو سام ارائه می‌کند. اولین ارائه بصری این شخصیت مربوط می‌شود به یک کارتون سیاسی در سال   (1832)در آمریکا که عمو سام برای اولین بار ظاهر می‌شود. کنگره آمریکا عمو سام را به عنوان یک نماد و سمبل ملی در سال1961  می‌پذیرد و ساموئل ویلسونSamuel Wilson )    (را به عنوان الهام‌بخش این شخصیت تشخیص می‌دهد. ساموئل ویلسون از شهر نیویورک تاجری است که دست به کار هوشمندانه‌ای می‌زد. او محموله‌ها و کالاهای تجاری خود را در طول جنگ در سال  1812با علامت اختصاری US که علامت اختصاری ایالات متحده آمریکا است ممهور می‌کرد. نام عمو سام به عنوان لقب و نامی مترادف با آمریکا شناخته می‌شود.

 پوسترهای جنگی مربوط به ایالات متحده آمریکا، پرچم‌ها و من تو را می‌خواهم

مردم ماسلبرگ(  Musselburgh ) برای یک سخنرانی دعوت شده بودند به عنوان "مردم و سیستم‌هایی که ما در حال جنگ با آن‌ها هستیم" که در اکتبر 1942 در سینما هیویتز ( Hayweights ) برگزار شد؛ که یکی از سلسله سخنرانی‌ها بود. در این‌جا یک کاغذ کرم رنگ همراه با رنگ سبز که متن سخنرانی نائومی جاکوبNaomi  Jacob را همراه با عوامل سازنده فیلم تبلیغ می‌کرد. این سخنرانی در مورد دشمنان دوران جنگ بریتانیا است که توسط کمیته وزارت اطلاعات سازماندهی شده بود. در طول اوج گرفتن جنگ جهانی دوم کمیته‌های محلی شهرها در اسکاتلند سخنران‌هایی را دعوت می‌کردند برای روشن کردن اذهان مردم و دادن اطلاعات مفید و مثبت در مورد تلاش‌های نیروهای بریتانیایی و آموزش مردم درباره متحدین بریتانیا و نیز شرارت و بی‌رحمی نیروهای دشمن. این تصویر از جمله تصاویری است که در آن دوره مردم آن را بسیار باور داشتند که از آرشیو ملی گرفته شده است.

 پوستر تبلیغاتی برای نشان دادن عوامل سازنده فیلم که توسط وزارت اطلاعات انگلیس تهیه شده بود.